Bilge Tarihçi Osman Turan

Mustafa Uçar

Selçuklu târihçiliğinin kurucularından sayılan Osman Turan, 1914 yılında Trabzon’un Çaykara ilçesine bağlı Soğanlı köyünde doğdu…

İlkokulu dayısının himâyesinde
Çaykara’da, ortaokulu Bayburt’ta okumuştur…

Lisenin ilk iki sınıfını Trabzon’da, son senesini ise Ankara’ya tâyin olan ağabeyinin yanında Ankara
Erkek Lisesinde tamamlamıştır..

Aynı sene Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesinin yatılı imtihanlarını kazanmış ve Buradan, 1940 yılında mezun olduktan sonra
aynı fakültede, dâimî bir kadro olmayıp bir çeşit burs olarak tevdi edilen ‘İlmî yardımcı’ kadrosuyla ve 30 lira
maaşla çalışmaya başlamıştır…

1941’de doktor unvanını kazanmış, 1944’te
doçentliğe 1951’de profesörlüğe yükseltilmiştir…

1954 yılında Trabzon’dan Demokrat Parti
milletvekili seçildi…

1955’te Türk Ocakları Ankara Şubesi reisi, 1959 yılında
genel merkezin Ankara’ya taşınması üzerine umumî reisliğe seçildi…

1956 yılında Atsız Bey’in tavassutuyla Sultan İkinci Abdülhâmid Han’ın torunlarından Satıâ Sultan ile evlenen Osman Turan, 1957 seçimlerinde tekrar milletvekili olmuş ise de 27 Mayıs 1960 askerî darbesinden sonra tutuklanmış ve 16,5 ay Yassıada’da kalmış, suçsuz
bulunarak serbest bırakılmıştır…

Fakülteye dönmek istediyse de ‘kadro yok’ bahânesiyle talebi
reddedilmiştir…

1964 yılında Adâlet Partisi kongresinde Teşkilâttan Sorumlu Başkan Yardımcılığına getirilmiş ve 1965’te Adalet
Partisi Trabzon milletvekili seçilmiştir…

1966’da da tekrar Türk Ocağı Genel Başkanı olmuş ve bu görevini 1973 yılına kadar devam ettirmiştir…

Bu dönemde Türk Yurdu Dergisi Osman Turan’ın gayretleriyle Türk fikir ve kültür hayatına
önemli katkılarda bulunmuştur…

Kısa bir süre sonra Adâlet Partisi’nin yetkilileriyle
fikrî konularda anlaşmazlığa düşmüştür…

Bu anlaşmazlık, Haysiyet Divanına sevkine ve 1967 yılında partiden ihrâç edilmesine sebep olmuştur…

1969 seçimlerine Trabzon’dan Milliyetçi Hareket Partisi’nin adayı olarak katılmışsa da
kazanamamış, fakülteye dönme teşebbüsleri de başarısız olunca 1972’de
emekliye ayrılmıştır…

Emekliye ayrıldıktan sonra İstanbul’a yerleşen Osman Turan’ı en çok üzen hâdiselerden biri de 1972 yılı Nisan ayında hiçbir gerekçe gösterilmeden ve savunması dahi alınmadan Türk Tarih
Kurumu üyeliğinden çıkartılmasıdır…

17 Ocak 1978 tarihinde evinde geçirdiği beyin kanaması sebebiyle ebedî âleme intikal etmiştir…

Büyük dava adamı Osman Turan’ı , rahmet ve şükranla yâd ediyorum…

9 Mayıs 2026

Ankara