Bi̇r Eylül Yazısı
Mustafa Uçar
Eylül, Rumi Takvimin yedinci ayıdır, Miladi Takvimin ise dokuzuncu ayı… Arapçadan Türkçeye girmiştir…
Arapça kökenli olan bu kelime yine Aramice/Süryanice ˀelūl, Arami/İbrani takviminin altıncı ayı sözcüğünden alıntıdır…
Eylül kelimesi Akatça elūlu “hasat, bağbozumu” sözcüğü ile eş kökenlidir….
…….
Şeyh Sadi Şirazi Gülistan adlı eserinde, ”Sonbahar mevsimdir, diğerleri ay. Eylül’ü başlı başına hüzünlerden bir mevsim say.” diye bahseder Eylül’den…
Hazreti Ali’yyü’l Murtezâ kerremallahu vecheh efendimiz ise;
“Sonbahar gelince kalbimin hüznü tatlanır, Allah’a kavuşma arzum artar.” buyurmuşlar…
Bazı siyer kitaplarında, Adem aleyhi̇sselâmın Eylül’de, nimetlerin bol olduğu bu ayda dünyaya indirildiği yazılıdır…
Hatta Adem Babamızın yeryüzüne nüzul ettiği yer olarak bilinen Serendip Adası, bugünkü Güneydoğu Asya bölgesinde bulunmaktadır…
O mıntıkada, yerel bazı kültürlerde, Eylül ayına Adem ayı denildiği ve onun adına şenlikler düzenlendiğini İbn-i Batuta seyahatnamesinde anlatmıştır…
Eylül ayı Miladi Takvime göre sonbaharın ilk ayıdır, lakin eskiler Rumi Takvimi esas aldıkları için ayları hep on üç gün geriden takip ederler. Bu nedenle Miladi 13 Eylül’den itibaren Eylül’ün girdiği kabul edilir ve bağbozumu etkinlikleri yapılır…
Anadolu insanı sanırım coğrafi/iklimsel anlamda yüzyıllardan beri atalarından kendilerine tevarüs eden tecrübelerine istinaden böyle bir hesap yapmış olabilir…
Hasat ve mahsul mevsimi aynı zamanda sonbahar. Ürünler bu zamanda bollaşır, bereketlenir…
Devrin alimleri Yavuz Sultan Selim döneminden bahsederken; ”Sonbahar mevsimi gibi bereketli bir saltanat sürdü, çok kısa süre padişahlık yapmasına rağmen devletin topraklarını üç kat arttırdı, hazineyi altınlarla doldurdu.” derler…
…….
“Sonbaharda ölmek isterim…
Masumiyete ağlayan,
hissiyatta olsun yüreğim…
Şems-i levne boyanıpta tenim,
İlk güzün bir ikindi vakti,
yükselsin göğe ruhum…
Gedayı mücrimi mâzur görüpte Hak…
Adını aldığımın ağuşuna gömüleyim…”
1 Eylül 2025
Ankara
Bu yazıyı paylaş:
